خانه » آموزش » رقابت انحصاری – بازارهای رقابت انحصاری

رقابت انحصاری – بازارهای رقابت انحصاری

Loading...

Average: 5 Count: 5

رقابت انحصاری

  • مقدمه

رقابت انحصاری (Monopolistic competition) به آن وضعیت از بازار اطلاق می‌شود که در آن تعداد زیادی بنگاه مشغول تولید و فروش در بازار هستند و هرکدام برای استمرار حضور خود کالاهای متنوع و متمایز تولید می‌کنند(شاکری 1393، ص.205).

کالاهای تولیدی در حوزه‌ی رقابت انحصاری _یا همان Monopolistic competition _ تفاوت‌ها و شباهت‌هایی باهم دارند. این کالاها به‌اندازه‌ای باهم شباهت دارند که به آن‌ها محصول واحد اطلاق شود؛ از طرفی دیگر به‌اندازه کافی متمایز هستند تا بتوان آن‌ها را به قیمت‌های متفاوت فروخت(شاکری 1393، ص.206).

از مثال رقابت انحصاری می‌توان به صنعت تلفن‌های همراه اشاره کرد. شرکت‌هایی نظیر اپل و سامسونگ گوشی‌هایی تولید می‌کنند که دارای تفاوت‌های چشمگیری هستند که مشتری را مجاب به خرید آن‌ها باقیمت‌های مختلف می‌کند.از طرفی همه‌ی این موارد در یک طبقه‌بندی (یعنی حوزه‌ی تلفن همراه) قرار می‌گیرند.

  • پیشینه انحصار

    از دیرباز ساختار انحصار در اقتصاد حضورداشته است. به‌عنوان‌مثال فراعنه قدیم مصر فروش مواد غذایی را در کنترل خود داشتند. در انگلستان تا سال 1624 (در این سال اعطای حقوق انحصاری محدود شد.) پادشاهان حقوق انحصاری را به افراد موردنظر خود می‌دادند. در آمریکا نیز تا سال 1999 حق ثبت انحصاری دامنه‌های اینترنتی متعلق به یک کمپانی بود(شاکری 1393، ص.100).

رقابت انحصاری بازارهای رقابت انحصاری آموزش علم اقتصاد انحصار طبیعی

بازارهای رقابت انحصاری و اصطلاحات رایج در آن

  • انحصار

    انحصار (Monopoly)، به حالتی گفته می شود که در آن یک شرکت به عنوان تنها تولید کننده ی یک محصول خاص فعالیت می کند و در این وضعیت جانشین نزدیکی برای محصول تولیدی وجود ندارد(Mankiw 2011, p.300).

  • انحصار طبیعی

    انحصار طبیعی (Natural monopoly) حالتی است که یک شرکت تمامی یا عمده‌ی تقاضای مشتریان را تأمین می‌کند. این وضعیت می‌تواند ناشی از هزینه‌های بالای زیرساختی و یا موانع ورود، برای سایر شرکت‌ها باشد. از نمونه های انحصار طبیعی می توان به شرکت مخابرات،شرکت برق و مواردی از این قبیل اشاره کرد.

  • انحصار کامل

    اگر نهاده تولیدی صنعت یک کالای خاص در کنترل یک بنگاه باشد می‌تواند با امتناع از فروش بخشی از این نهاده به بنگاه‌های دیگر، مانع ورود آن‌ها به این صنعت شود که این باعث شکل‌گیری انحصار کامل در این حوزه می‌شود. مثلاً گفته می‌شود که شرکت آلومینیم در آمریکا به خاطر در اختیار داشتن کلیه  منابع بوکسیت (به‌عنوان نهاده اصلی تولید آلومینیم) انحصار تولید و فروش آلومینیم در این کشور را در اختیار داشته است که نمونه‌ی بارزی از انحصار کامل است(شاکری 1393، صص.102-103).

  • متغیرهای درون زا

    منظور از متغیرهای درون زا متغیرهایی هستند که مقدار آن ها در مدل یا چارچوب مورد بررسی تعیین می شود. به عنوان مثال اگر بازار یک کالا را درنظر بگیریم قیمت در این مدل یا چارچوب، یک متغیر درون زاست. زیرا تعادل عرضه و تقاضای کالاست که قیمت تعادلی را برای کالا تعیین می نماید(رحمانی 1394، ص.65).

  • متغیر برون زا

    منظور از متغیرهای برون زا متغیرهایی هستند که مقدار آن ها در مدل و چارچوب مورد بررسی تعیین نمی شود بلکه به عنوان مقادیری داده شده و ثابت درنظر گرفته می شوند(رحمانی 1394، ص.65).

  • قیمت برون زا

    وقتی در بازار انحصاری از این اصطلاح استفاده می شود، منظور این است که قیمت بر بنگاه تحمیل می شود و خود بنگاه در تعیین قیمت نقشی ندارد. همانند بازار رقابت کامل که قیمت از بازار به بنگاه داده می شود.

  • تبعیض قیمت

    حالتی که در آن، کالاهای یکسان با قیمت های متفاوتی به افراد مختلف فروخته می شود را ،تبعیض قیمت می گویند(Mankiw 2011, p.314).

  • انحصار چندجانبه

    انحصار چندجانبه (Oligopoly)، حالتی است که در آن بیش از یک بنگاه تولیدی در صنعت وجود دارد و این تعداد به میزانی نیست که تاثیر یک بنگاه ناچیز باشد. در چنین موضعی است که مباحثی همچون کارتل و تبانی مطرح می شود.

  • کارتل

    در این وضعیت، تعداد زیادی از بنگاه های موجود در صنعت با هم توافق می کنند به منظور حداکثر کردن سود مشترک خود، طوری در بازار رفتار کنند که گویی همگی در حکم یک بنگاه فروش هستند و نسبت به هم رفتار رقابتی ندارند. به چنین گروهی از بنگاه ها کارتل گفته می شود. مشهورترین مثال یک کارتل موفق، «سازمان کشورهای صادرکننده ی نفت یا همان اپک» است(شاکری 1393، ص.133).

  • تعادل نش

    تعادل نش یا تعادل ناش (به انگلیسی Nash)، حالتی پایدار است که در آن شرکت های مختلفی حضور دارند و هیچ شرکتی نمی تواند با تغییر استراتژی خود چیزی بدست آورد. مگر در صورتی که سایر شرکت ها نیز استراتژی و عملکرد خود را تغییر دهند. در واقع هر بنگاه با فرض معینی در مورد چگونگی رفتار و عکس العمل رقبا بهترین رفتاری را که می تواند اتخاذ کند، انجام می دهد(شاکری 1393، ص.234).

  • الگوی کورنو

    الگوی کورنو (مدل کورنو)، مدل اقتصادی در بازارهای رقابت انحصاری بشمار می آید که اصول قیمت گذاری را بررسی کرده است که در آن تنها دو فروشنده وجود دارد؛ با این حال می توان الگوی کورنو را به آسانی به بیش از دو فروشنده تعمیم داد. در مدل کورنو دو فرض مهم وجود دارد: 1-هر دو بنگاه دارای هزینه های تولیدی یکسان هستند. 2-هر دو بنگاه از میزان تقاضای بازار برای محصول تولیدی خبر دارند.

بازار انحصاری چندجانبه کارتل monopolistic competition

بازار انحصاری و رقابت انحصاری

  • نمودار تقاضا در بازار انحصاری

    نمودار تقاضا در انحصار و بازار انحصاری _برخلاف، رقابت کامل که موازی با محور افقی می باشد_بصورت خط راستی با شیب منفی است. در این حالت شرکت توانایی این را دارد که با تغییر مقدار، محصولات را در قیمت های متفاوتی عرضه کند.

  • نحوه ی استخراج منحنی درآمد نهایی در رقابت انحصاری

    منحنی درآمد نهایی به‌خوبی از منحنی تقاضا استخراج می‌شود. همان‌طور که تابع ریاضی درآمد نهایی به‌آسانی از تابع تقاضای بازار استخراج می‌شود (شاکری 1393، صص.105-108). برای استخراج تابع درآمد ‌نهایی در رقابت انحصاری در ادامه‌ی مطلب با ما همراه باشید.

    1-   TR=q\times p    فرمول درآمد کل

    2-   p=A-bq  تابع تقاضای انحصارگر خطی

    3-   \frac{\partial TR}{\partial q}=\frac{\partial q}{\partial q}\times p+\frac{\partial p}{\partial q}\times q  فرمول درآمد نهایی

     4-  MR=A-2bq

    برای بدست آوردن رابطه ی چهارم، بجای p معادل آن و بجای معادل آن یعنی b- را قرار داده ایم. در نهایت مشاهده می کنید که شیب منفی درآمد نهایی دو برابر شیب منفی منحنی تقاضا است.برای رسم منحنی درآمد نهایی کافیست که فقط نیمساز منحنی تقاضا رسم شود.

  • حداکثر سازی سود در کوتاه مدت

    همانند بازار رقابت کامل، در بازار انحصاری، زمانی سود حداکثر است که (MR=MC)  باشد. به عبارتی دیگر زمانی که فاصله ی TR و TC به حداکثر خود برسد و در عین حال TR>TC باشد، ما شاهد بیشترین سود هستیم. در فاصله ای که مقدار MC کمتر از MR است، در هنگام بالا بردن تولید به اندازه ی یک واحد، ما افزایش درآمد بیشتری را نسبت به افزایش هزینه تجربه می کنیم. بنابراین تا زمانیکه این حالت پابرجاست، شرکت می تواند مقدار محصول تولیدی خود را افزایش دهد(Mankiw 2011, p.307).

    در بازار رقابت کامل این نکته کاملا مشهود بود که MR=P است، اما در بازارهای رقابت انحصاری P مقدار بیشتری را به خود اختصاص می دهد. به بیان ساده تر در بازار انحصاری P>MR است.

  • حداکثر سازی سود در بلند مدت

    در بلند مدت بنگاه انحصاری می تواند تشکیلات تولیدی خود را تغییر دهد و از بهترین تشکیلات تولیدی یا ظرفیت تولیدی (به عبارت دیگر بهترین ترکیب عوامل تولید در رقابت انحصاری) برای تولید محصول استفاده کند. در بلند مدت بنگاه با هزینه های بلندمدت سروکار دارد. بنابراین بنگاه در بلند مدت، تا مقداری تولید می کند که درآمد نهایی با هزینه ی نهایی بلند مدت برابر شود. بهترین تشکیلات تولیدی، تشکیلاتی است که SAC آن با LAC در سطح تولید Q مماس باشد. با تمامی این توضیحات، شرط تعادل بلند مدت بنگاه را بصورت MR=LMC=SMC می توان نوشت.(نظری 1395، ص.350).

منابع

  • الف- به فارسی

    شاکری, ع., 1393. اقتصاد خرد 2 نظریه ها و کاربردها. تهران: نشر نی.

    نظری, م., 1395. اقتصاد خرد-رشته ی مدیریت. تهران: نگاه دانش.

    رحمانی, ت., 1394. اقتصاد کلان. تهران: انتشارات برادران.

امیدواریم از این مطلب آموزشی نهایت استفاده رو برده باشید. منتظر نظرات شما در مورد رقابت انحصاری هستیم.

درباره‌ی TikBin

همچنین ببینید

دانلود لیست رتبه بندی مجله های علمی اقتصاد در سال 2015

دانلود لیست رتبه بندی مجله های علمی اقتصاد

مجله های علمی اقتصاد PV لیست رتبه بندی مجله های علمی اقتصاد و مجله های …

یک نظر

  1. محمد امین

    واقعا جامع و کامل بود
    لطفا در مورد رقابت کامل هم پست بذارید
    با تشکر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *